<Hit 1973 of 2965

>

p1
Eerwaarde Heer,

Sinds ik u in het vorige jaar[1] allerlei vlindernamen mededeelde heb ik nog het een en ander gevonden, dat u wellicht bij uw onderzoek van dienst kan zijn. Daarom ben ik zoo vrij u dat nu op te geven, in de hoop, dat het u niet onwelkom zijn moge.

1o In de "Beiträge zur geschichte der deutschen sprache" van Paul en Braune, XV Band, staat op bl. 387-389 een opstel: "Zur Geschichte des Wortes Schmetterling" door H.C. Bierwirth (gedagteekendp2Jena, 11 März 1890). In dit opstel worden plaatsen uit 17de en 18de eeuwsche hoogduitsche woordenboeken opgegeven, waar het woord Schmetterling voorkomt. Daardoor wordt aangetoond, dat het woord Schmetterling eerst betrekkelijk kort in de algemeene hoogduitsche taal is opgenomen. Aan dit opstel ontleen ik het volgende, dat voor u van belang is.

Frisch, Deutsch-lateinisch wörterb. und so weiter Berlin 1741. "Unter 'papilio' im register der lateinischen wörter hat Frisch: 'butterfliege, buttervogel, sommervogel, meyenvogel, milchdieb, molkenteller, '."

Johannes Matthias Krämer, in seinem "Neuen dictionarium oder wortbuch in teutsch-italiänischer sprach". Nürnberg 1678. Twee jaar vroeger verscheen het ital-deutsche deel, 1676, waarin vertaald wordt: parpaglione door liechtmucke.

Andreae Reyheri Lexicon Latino-p3Germanicum sive theatrum Romano-Teutonicum, etc. Lipsiae et Francofurti 1686: papilio, -onis, m. vermiculus alatus ein sommer-vogel, zweifalter, schmetterling, molcken-stäuber.

Fons latinitatis bicornis ex optimorum probatissimorumque auctorum philologorum, poetarum, oratorum etc. etc. opus ab Andrea Corvino oratoriae et linguae latinae quondam in Academia Lipsiensi P.P. inchoatum etc. Francofurti 1653, bl. 462: "Papilio, -onis, insectum alatum variorum colorum ein zwiefalter, molkenstehler, molckendieb, schmetterling.

Italiaansche woorden voor vlinder zijn: farfalla, farfalletta, parpaglione, volerina.

____________________________________

2o Aan Wilh. Mannhardt, Germanische Mythen (Berlin 1858) ontleen ik: ([2]Heksen worden volgens het Germ. volksgeloof o.a. soms onder den vorm van vlinders gedacht.)[3]p4bl. 54 "Uebertragung des alten Elbenglaubens auf die Hexen findet statt in der weitverbreiteten Meinung, dass diese den Kühen die Milch benehmen können oder Milch und Butter auf zauberische Weise entwenden, woher die Hexe wie der elbische Schmetterling (Buttervogel), der in der himmlischen Wolkenregim seine Heimat hat, Molkentöversche, Milchdieb, Milchzauberin heisst."

bl. 371 "In Bezug auf ihre mythische Bedeutung berühren sich die Käfer auf das engste mit den Schmetterlingen. Wie im Norden die coccinella Marihoene, heisst der Schmetterling in mehreren norvegischen Landschaften gleichfalls Marihoena, in Sœndmœrstift Marihane, in Guldbrandsdalen Murihoene (Ivar Aasen ordbog over det Norske folkesprog. S. 300). Die Irrwische, welche bald für Seelen ungetaufter Kinder, bald für Geister betrügerischer Landmesser gelten, heissen nd. Tükbolde, Tukkebolde, und ebenso der Schmetterling hd. Ziebold, umgekehrt führt der Schmetterling die Namen Zünsler und Landmesser. Hexen d.i. Elbe s.o. S. 54 heissen Milchdiebe, der Schmetterling (372) Molkentöversche, auch slovenisch werden Hexe und Schmetterling durch dasselbe Wortp52/"vêša" bezeichnet. Die Elben, guten Holden haben die Gestalt von Schmetterlingen, Raupen, Hummeln oder Queppen. Schon eine althochdeutsche Glosse (Graff I 243)[4] übersetzt die verwandte Heuschrecke in Alp: brucus, locusta quae nondum volavit, quam vulgo albam vocant; auch der Teufel erscheint als Schmetterling. In oberdeutschen Mundarten sind Schretel, Mâren und Schmetterlinge mit denselben Namen: "Schrätteli und Toggeli" belegt. Im Luzerner Dialect bedeutet Toggeli Alpdrücken und Schmetterling zugleich. Ein Zwerg in einer aargauischen Sage kommt wie ein Schmetterling daher; und die Pest, der Tod erscheint ebenfalls als Schmetterling ...........

Der Schmetterling heisst in mehreren, vorzüglich oberdeutschen Landschaften Miller. Ebenso ist in Somersetshire "a certain kind of large white moth" genannt, in anderen englischen Provinzen bedeutet miller eine Fliege. Heinsius1) führt Mühler (373) als Namen der Schmetterlinge auf. In Baiern ist Mile-male in Hessen Miller-Maler ein Kinderwort für Schmetterling."

1) Volkstümlicher Wörterbuch. d. Deutscher Sprache

__________________________________________

3o In Dr Ph. Wegener, Volksthümliche Lieder aus Norddeutschland,p6(Leipzig 1879) , bl. 74 staan eenige kinderliedjes, waarmee vlinders worden aangeroepen. Behalve de bekende benaming Bottervogel komt daar nog voor:

no 248 Bott'rslappe (te Mieste, in Kreits Gardelegen)

no 249 Scheddrümken (te Altmarien bij Körlin in Pommeren).

_______________________________________________

4o In de Taal en Letterbode, deel VI wordt vermeld, bl. 40[5] dat op het eiland Urk in de Zuiderzee gebruikelijk is: "pinnevoegel - kapel, voornamelijk de witte, daar de bonte kapellen "schoellappers" heeten"

______________________________________________

Naar ik hoop zijn deze mededeelingen u welkom.

Ik vond ook nog eene plaats van "de oogen verklaren" en wel in het "Nederl. Kluchtspel", uitgegeven door J. van Vloten, deel 2, bl. 112 (uit W.D. Hooft's "Klucht van Jan Saly"):

"Ja, mijn hart verheucht, als ick mijn ooge gae op heur verklare;"p7Het is natuurlijk onnoodig, dat u mij met een brief of eene briefkaart uwen dank betuigt, want ik weet, dat tegen Paschen uwen tijd grootendeels door ambtsbezigheden in beslag wordt genomen. Mocht u mij echter later nog eens willen schrijven, dan zal mij dat natuurlijk groot genoegen doen.

Ik blijf intusschen, eerwaarde Heer, met de meeste hoogachting uw steeds dienstwillige dienaar
GJBoekenoogen.

Annotations

[1] Zie de bijlage bij Boekenoogens brief aan Gezelle van 24/05/1890.
[2] Recht haakje.
[3] Recht haakje.
[4] Rechte haakjes.
[5] K. Koffeman, Het Urker taaleigen. In: De taal- en letterbode: 6 (1875), p.24-49.

Register

Correspondents - persons

NameBoekenoogen, Gerrit Jacob
Dates° Wormerveer, 18/04/1868 - ✝ Leiden, 20/08/1930
SexMannelijk
Occupationtaalkundige (lexicograaf); volkskundige
ResidenceNederland
BioGerrit Jan Boekenoogen studeerde onder J. Verdam Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de universiteiten van Amsterdam en Leiden en promoveerde in 1896 cum laude op een dissertatie over de Zaanse volkstaal. Hij was als redacteur voltijds verbonden aan het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) en hield zich daarnaast vooral bezig met de studie van sprookjes, rijmpjes, oude raadsels, volksboeken en volksliedjes. Hij was buitenlands erelid van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde van 12/06/1900 tot 26/08/1930.
Links[wikipedia]
Relation to Gezellecorrespondent; adressenlijst
Sources http://www.biografischportaal.nl/persoon/93679017
NameGezelle, Guido; Loquela; Spoker; Gonsalvo Megliori
Dates° Brugge, 01/05/1830 - ✝ Brugge, 27/11/1899
SexMannelijk
Occupationpriester; leraar; onderpastoor; dichter; taalgeleerde; vertaler; publicist
BioGuido Gezelle werd geboren in Brugge. Na zijn collegejaren en priesterstudies (priesterwijding te Brugge op 10/06/1854), werd hij in 1854 leraar aan het kleinseminarie te Roeselare. Gezelle gaf er onder meer talen, begeleidde de vrij uitgebreide kolonie buitenlandse leerlingen, vooral Engelsen, en kreeg tijdens twee schooljaren (1857-1859) een opdracht als leraar in de poësis. In 1865 werd Gezelle onderpastoor van de St.-Walburgaparochie te Brugge. Naast zijn druk pastoraal werk was hij bijzonder actief in het katholieke ultramontaanse persoffensief tegen de secularisering van het openbare leven in België en als vulgarisator in het culturele weekblad Rond den Heerd. In 1872 werd Gezelle overgeplaatst naar de O.-L.-Vrouwparochie te Kortrijk. Gedragen door een sympathiserende vriendenkring werd hij er de gelegenheidsdichter bij uitstek. Gaandeweg keerde hij er ook terug naar zijn oorspronkelijke postromantische en religieus geïnspireerde interesse voor de volkstaal en de poëzie. De taalkundige studie resulteerde vooral in een lexicografische verzameling van niet opgetekende woorden uit de volkstaal (Gezelles ‘Woordentas’ en het tijdschrift Loquela, vanaf 1881), waarmee ook hij het Zuid-Nederlands verdedigde binnen de ontwikkeling van de gestandaardiseerde Nederlandse cultuurtaal. Die filologische bedrijvigheid leidde bij Gezelle uiteindelijk ook tot een vernieuwde aandacht voor zijn eigen creatief werk, zowel vertaling (Longfellows Hiawatha) als oorspronkelijke poëzie. In 1889 werd hij directeur van een kleine Franse zustergemeenschap die zich in Kortrijk vestigde. Hij was een tijdje ambteloos. Dit liet hem toe zich op zijn schrijf- en studiewerk te concentreren. Het resultaat was o. m. de publicatie van twee poëziebundels, Tijdkrans (1893) en Rijmsnoer (1897), die, vooral in het laatste geval, qua vormgeving en originaliteit superieur van gehalte zijn. Om die authentieke en originele lyriek werd hij door H. Verriest, P. de Mont en vooral door Van Nu en Straks als een voorloper van de moderne Nederlandse poëzie beschouwd. Ook later eerden Nederlandse dichters, zoals Paul van Ostaijen en recenter, Christine D’haen, Gezelle als de meest creatieve en vernieuwende Nederlandse dichter in Vlaanderen. In 1899 werd Gezelle naar Brugge teruggeroepen om zich te wijden aan de vertaling van een theologisch werk van zijn bisschop (Waffelaerts Meditationes Theologicae). Hij verbleef nu in het Engels Klooster van Kanonikessen, waar hij echter vrij vlug en onverwachts stierf op 27 november 1899. Hij liet nog een verzameling uitzonderlijke gedichten na die in 1901 postuum als zijn Laatste Verzen werden gepubliceerd.
Links[odis], [wikipedia], [dbnl]

Sender

NameBoekenoogen, Gerrit Jacob
Dates° Wormerveer, 18/04/1868 - ✝ Leiden, 20/08/1930
SexMannelijk
Occupationtaalkundige (lexicograaf); volkskundige
ResidenceNederland
BioGerrit Jan Boekenoogen studeerde onder J. Verdam Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de universiteiten van Amsterdam en Leiden en promoveerde in 1896 cum laude op een dissertatie over de Zaanse volkstaal. Hij was als redacteur voltijds verbonden aan het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) en hield zich daarnaast vooral bezig met de studie van sprookjes, rijmpjes, oude raadsels, volksboeken en volksliedjes. Hij was buitenlands erelid van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde van 12/06/1900 tot 26/08/1930.
Links[wikipedia]
Relation to Gezellecorrespondent; adressenlijst
Sources http://www.biografischportaal.nl/persoon/93679017

Recipient

NameGezelle, Guido; Loquela; Spoker; Gonsalvo Megliori
Dates° Brugge, 01/05/1830 - ✝ Brugge, 27/11/1899
SexMannelijk
Occupationpriester; leraar; onderpastoor; dichter; taalgeleerde; vertaler; publicist
BioGuido Gezelle werd geboren in Brugge. Na zijn collegejaren en priesterstudies (priesterwijding te Brugge op 10/06/1854), werd hij in 1854 leraar aan het kleinseminarie te Roeselare. Gezelle gaf er onder meer talen, begeleidde de vrij uitgebreide kolonie buitenlandse leerlingen, vooral Engelsen, en kreeg tijdens twee schooljaren (1857-1859) een opdracht als leraar in de poësis. In 1865 werd Gezelle onderpastoor van de St.-Walburgaparochie te Brugge. Naast zijn druk pastoraal werk was hij bijzonder actief in het katholieke ultramontaanse persoffensief tegen de secularisering van het openbare leven in België en als vulgarisator in het culturele weekblad Rond den Heerd. In 1872 werd Gezelle overgeplaatst naar de O.-L.-Vrouwparochie te Kortrijk. Gedragen door een sympathiserende vriendenkring werd hij er de gelegenheidsdichter bij uitstek. Gaandeweg keerde hij er ook terug naar zijn oorspronkelijke postromantische en religieus geïnspireerde interesse voor de volkstaal en de poëzie. De taalkundige studie resulteerde vooral in een lexicografische verzameling van niet opgetekende woorden uit de volkstaal (Gezelles ‘Woordentas’ en het tijdschrift Loquela, vanaf 1881), waarmee ook hij het Zuid-Nederlands verdedigde binnen de ontwikkeling van de gestandaardiseerde Nederlandse cultuurtaal. Die filologische bedrijvigheid leidde bij Gezelle uiteindelijk ook tot een vernieuwde aandacht voor zijn eigen creatief werk, zowel vertaling (Longfellows Hiawatha) als oorspronkelijke poëzie. In 1889 werd hij directeur van een kleine Franse zustergemeenschap die zich in Kortrijk vestigde. Hij was een tijdje ambteloos. Dit liet hem toe zich op zijn schrijf- en studiewerk te concentreren. Het resultaat was o. m. de publicatie van twee poëziebundels, Tijdkrans (1893) en Rijmsnoer (1897), die, vooral in het laatste geval, qua vormgeving en originaliteit superieur van gehalte zijn. Om die authentieke en originele lyriek werd hij door H. Verriest, P. de Mont en vooral door Van Nu en Straks als een voorloper van de moderne Nederlandse poëzie beschouwd. Ook later eerden Nederlandse dichters, zoals Paul van Ostaijen en recenter, Christine D’haen, Gezelle als de meest creatieve en vernieuwende Nederlandse dichter in Vlaanderen. In 1899 werd Gezelle naar Brugge teruggeroepen om zich te wijden aan de vertaling van een theologisch werk van zijn bisschop (Waffelaerts Meditationes Theologicae). Hij verbleef nu in het Engels Klooster van Kanonikessen, waar hij echter vrij vlug en onverwachts stierf op 27 november 1899. Hij liet nog een verzameling uitzonderlijke gedichten na die in 1901 postuum als zijn Laatste Verzen werden gepubliceerd.
Links[odis], [wikipedia], [dbnl]

Place

NameWormerveer

Name - person

NameBoekenoogen, Gerrit Jacob
Dates° Wormerveer, 18/04/1868 - ✝ Leiden, 20/08/1930
SexMannelijk
Occupationtaalkundige (lexicograaf); volkskundige
ResidenceNederland
BioGerrit Jan Boekenoogen studeerde onder J. Verdam Nederlandse Taal- en Letterkunde aan de universiteiten van Amsterdam en Leiden en promoveerde in 1896 cum laude op een dissertatie over de Zaanse volkstaal. Hij was als redacteur voltijds verbonden aan het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT) en hield zich daarnaast vooral bezig met de studie van sprookjes, rijmpjes, oude raadsels, volksboeken en volksliedjes. Hij was buitenlands erelid van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde van 12/06/1900 tot 26/08/1930.
Links[wikipedia]
Relation to Gezellecorrespondent; adressenlijst
Sources http://www.biografischportaal.nl/persoon/93679017

Name - place

NameWormerveer

Title - other work

TitleHet Nederlandsche kluchtspel van de 14e tot de 18e eeuw, dl. 1
Authorvan Vloten, J.
Date1878
PlaceHaarlem
PublisherDe Graaff
TitleJohann Leonhard Frisch Teutsch-lateinisches Wörter-Buch
AuthorFrisch, Johann Leonard
Date1741
PlaceBerlin
PublisherNicolai
TitleBeiträge zur Geschichte der deutschen Sprache und Literatur. XV. Band
AuthorPaul, H. en Braune, W.
Date1891
PlaceHalle an der Saale
PublisherMax Niemeyer
TitleDas neue Dictionarium oder Wort - Buch in Teutsch - Italiänischer Sprach
AuthorKrämer, Matthias
Date1678
PlaceNürnberg
PublisherEndter, W. M.
TitleDas neue Dictionarium oder Wort - Buch in Italiänisch - Teutscher Sprach
AuthorKrämer, Matthias
Date1676
PlaceNürnberg
PublisherEndter, W. M.
TitleLexicon Latino-Germanicvm, sive Theatrvm Romano-Tevtonicvm
AuthorReyher, A.
Date1686
PlaceLeipzig - Frankfurt
PublisherReyher, H. D. S. en Weidmann, M. G.
TitleFons Latinitatis bicornis, ex optimorum probatissimorumque auctorum Philologorum, Poëtarum, Oratorum etc.
AuthorCorvinus, A. en Schleder, J. G.
Date1653
PlaceFrankfurt
PublisherGoetzius
TitleGermanische Mythen: Forschungen
AuthorMannhardt, W.
Date1858
PlaceBerlijn
PublisherSchneider, F.
TitleAlthochdeutscher Sprachschatz oder Wörterbuch der althochdeutschen Sprache (6 Bände)
AuthorGraff, E. G.
Date1834-1842
PlaceBerlijn
PublisherE. G. Graff und in Commission der Nikolaischen Buchhandlung
TitleHeinsius, T., Volksthümliches Wörterbuch der Deutschen Sprache: mit Bezeichnung der Aussprache und Betonung etc. 4 Bände
AuthorHeinsius, T.
Date1818-1822
PlaceHannover
PublisherDie Hahnschen Hofbuchhandlung
TitleVolksthümliche Lieder aus Norddeutschland: besonders dem Magdeburger Lande und Holstein, nach eigenen Sammlungen und nach Beiträgen von Carstens und Pröhle herausgegeben ... . 1. Heft: Aus dem Kinderleben
AuthorWegener, Ph.
Date1879
PlaceLeipzig
PublisherC. A. Roch's Verlagsbuchhandlung
TitleDe Taal- en letterbode (periodical)
Date1870-1875
PlaceHaarlem
PublisherBohn

Title02/03/1891, Wormerveer, Gerrit Jacob Boekenoogen aan [Guido Gezelle]
EditorDirk Geirnaert; Universiteit Antwerpen
PrincipalEls Depuydt
Funder Openbare Bibliotheek Brugge (Guido Gezellearchief); Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie (Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren); Instituut voor de Studie van de Letterkunde in de Lage Landen (ISLN) (Piet Couttenier, Universiteit Antwerpen); Guido Gezellegenootschap
PublisherGuido Gezellearchief, KANTL/CTB
Publication PlaceBrugge, Gent
Publication Date2023
Availability Teksten en afbeeldingen beschikbaar onder een Creative Commons Naamsvermelding - Niet Commercieel licentie.
DisclaimerDe editie van de Guido Gezellecorrespondentie is het resultaat van een samenwerkingsproject met vrijwilligers. De databank is in opbouw, aanvullingen en opmerkingen kunnen gemeld worden aan els.depuydt@brugge.be.
Meer informatie over het vrijwilligersproject is te vinden op gezelle.be.
CitingDirk Geirnaert; Universiteit Antwerpen, Boekenoogen Gerrit Jacob aan Gezelle Guido, Wormerveer, 02/03/1891. In: GezelleBrOn, Wetenschappelijke editie van de correspondentie van Guido Gezelle. 2023 Available from World Wide Web: link .
SenderBoekenoogen, Gerrit Jacob
Recipient[Gezelle, Guido]
Date Sent02/03/1891
Place SentWormerveer
AnnotationAdressaat gereconstrueerd op basis van notitie van Paul Allossery. Door Guido Gezelle samen met andere brieven, artikels en taalkundige notities verzameld in een kaftje onder de rubriek "papilio".
Physical Description
Support Material papiersoort: 7p., inkt
Manuscript Identification
CountryBelgië
PlaceBrugge
RepositoryGuido Gezellearchief
ID Gezelle Archive3345
Library recordhttps://anet.be/desktop/gga/nl/opacgga/nr=tg:gga_6.26028
Content Description
IncipitSinds ik u in het
Summary taalkunde: vlinders
Text Typebrief
LanguagesNederlands; Duits
De tekst werd diplomatisch getranscribeerd, en aangevuld met een editoriale laag.
De oorspronkelijke tekst werd ongewijzigd getranscribeerd; alleen typografische regeleindes en afbrekingstekens, en niet-betekenisvolle witruimte werden genormaliseerd.
Auteursingrepen in de tekst (toevoegingen, schrappingen), en latere redactie-ingrepen (schrappingen, toevoegingen, taalkundige notities) door de lezer werden overgenomen en expliciet gemarkeerd.
Voor een aantal tekstfenomenen werden naast de oorspronkelijke vorm ook editeursingrepen opgenomen in de transcriptie: oplossingen voor niet-gangbare afkortingen en correcties voor manifeste fouten. Daarnaast bevat de transcriptie editeursingrepen ter verbetering van de leesbaarheid (toevoegingen, reconstructies) of ter motivering van transcriptie-beslissingen (aanduiding van onzekere lezingen, weglating van onleesbare tekst). Alle editeursingrepen worden expliciet gemarkeerd.