[1] In 1855 verscheen The Song of Hiawatha, een lang episch gedicht van 5400 verzen van Henry Wadsworth Longfellow. Guido Gezelle gebruikte het in zijn lessen aan het kleinseminarie van Roeselare, vertaalde een zang (1857) en nam een aangepaste versie op in Dichtoefeningen (1858). Hugo Verriest bracht Longfellow als leraar aan het kleinseminarie opnieuw onder de aandacht en publiceerde twintig jaar later onder het pseudoniem Owais’sa een vertaling van de eerste zang van Hiawatha in Rond den Heerd. Hij startte in de Roeselaarse lettergilde het vertaalproject van The Song of Hiawatha en gaf Emile Lauwers, toen student aan het kleinseminarie, de opdracht. Verriest bewerkte Lauwers’ vertaling en publiceerde die onder het pseudoniem Owais’sa in De Vlaamsche Vlagge. Op vraag van Verriest werd Gezelle in de late zomer van 1878 opnieuw bij de vertaling betrokken. Lauwers, Verriest en Gezelle werkten samen aan de vertaling. Ontevreden over het project zal Gezelle later de vertaling naar zich toe trekken, wat in 1886 leidde tot de publicatie van zijn eigen vertaling van Hiawatha. Hieronder volgt een vertaling van 12 verzen uit The Song of Hiawatha door Guido Gezelle met varianten erbij. Lauwers had wellicht hiaten in zijn vertaling en vroeg Gezelle om hulp. De eerste zes regels op deze briefkaart zijn de verzen 17 tot 20 uit Zang XXI; van regel 7 tot 12 gaat het om de vertaling van verzen 84 tot 86 uit Zang VII; de regels 13 tot 17 slaan op de verzen 140 tot 142 uit Zang VIII; de regels 18 tot 20 op de verzen 181-182 uit Zang XII.

[2] Guido Gezelle geeft voor ‘gesierd en’, varianten: vol, omleid met, omdaan met. Lauwers mag dan kiezen uit deze varianten.

[3] Zoals een pijl.

[4] Pijlwijsde: in de richting zoals een pijl vliegt.

[5] Rullen, ronken.

[6] Lusteloos.

[7] Viltachtig.

[8] Nahma is de naam van de steur.

[9] Kieuwen.

[10] Keverschubben.

[11] Albr.: dit slaat op Albrecht Rodenbach. Hij zou samen met Lauwers een bezoek brengen aan Gezelle in Kortrijk, maar dat bezoek was er blijkbaar nog niet van gekomen

[12] Zie noot 28 en Rodenbach studeerde ook in Leuven en ontmoette daar Lauwers

[13] ’de vrienden’ is: Hiawatha, Zang VI.

[14] In 1878 verscheen Kerkhofblommen voor de vierde maal. Deze keer voor ’t eerst opgenomen in een verzameling Volledige werken van Gezelle. Ook Dichtoefeningen, Gedichten, gezangen en gebeden en daarna nog Liederen, eeredichten en reliqua zouden in deze verzameling verschijnen. In deze brief van 11 oktober 1878 schrijft Gezelle dat hij de laatste 67 bladzijden van de proefdruk Kerkhofblommen Verbeterd heeft en dat hij Gedichten, gezangen en gebeden opstuurde. Het duurde nog meer dan één jaar vooraleer dit laatste werk gepubliceerd werd.