Over eenige maanden heb ik mij de volledige verzameling van “Loquela” gekocht en tamelijk veel, zooveel als de tijd het mij toeliet, heb ik er in gelezen. Van over jaren hoorde ik van uwe taal- en dichtkundige werken spreken; nu heb ik u beter leeren kennen in uw schoon taalblad. Loquela lees ik heden zoo geerne, dat zoolang ik jaarlijks boven de noodige uitgaven 1.25 fr of 2.50 over heb, en Loquela Loquela blijft, ik er zal op ingeschreven staan.

‘k Weet van mijnen vriend en studiemakker A. Verdoodt, die u verleden jaar nog al eens schreef,[1] en ook uit Loquela hoe geerne gij hebt dat u inlichtingen toekomen over woorden in uw tijdschrift opgezant en over andere ongeboekte woorden en uitdrukkingen. In ‘t lezen van Loquela deed ik zoo menige aanteekening, die u misschien welgekomen zou zijn. Als de tijd het mij zal toelaten zal ik ze u overschrijven en toesturen.p2Ik begin vandaag met iets of wat over de leste aflevering van Pietmaand[2] op de nevenzij te schrijven.

Mochten mijne aanteekeningen u van eenig nut zijn; dat is al wat ik verlang.

Nog een woordeken. Natuurlijk, Eeerweerde[3] Heer, en kent gij hem niet die u schrijft. ‘K zal u dan zeggen dat ik student ben in ‘t groot seminarie van Mechelen, en uit gansch mijn hert onzer taal- kunst- en Volksbeweging ben aangekleefd. Gelijk velen mijner schoolgezellen, ben ik voor de gezuiverde volkstaal genegen, en afkeerig van de stijve hollandsche boekentaal.

Mijne geboortestad en woonplaats is Halle (Brabant)

Geef ik u dan soms ongeboekte woorden op, ze zullen gekomen zijn uit den tongval mijner geboortestad, (tongval die onder meer dan een opzicht op den Westvlaamschen trekt). Tenzij ik het anders aanduide.

Weet ge, Eerw. Heer, dat drij uren van Halle, te Herne (Brabant) neven Edingen[5] (Enghiën), de slepende e,[6] achter zoovele woorden bijna als in West-Vlaandren, gevoegd wordt? Daarvanp3 later.

Aflevering Oestmaand. - Onverwaaid.[7]

Bij ons komt het woord verwaaien eens voor en dat is in de uitdrukking:

Zijne beenen of billen zijn verwaaid van den wind.

Wordt bezonder gezegd van kinderen die in hun broeksken p…. of wateren (gelijk de Hollanders zeggen) als, met windweder, het wat opdroogt en op het vel kleine roode puistekens komen, die jeuksel te weeg brengen.

Pietmaand.

aan ‘t woord Kerstig.[8]

In meestal de woorden die rst of rs hebben wordt te Halle in de uitspraak de r weggelaten.

B.V. bĕ(u)zze = beurze

ĕzel = orzel

kĕzel = korzel

kĕt = kort

stĕtten = storten

schĕs = schors

+ In die woorden wordt de ĕ uitgesproken als in ge van gezelle kort; ze heeft een beetje weg van de eu kreut.[9]

Een ander voorbeeld van de weglating der r, hebben wij, denk ik, in ons woord gettig; E.g. Dat brood is gettig; dat wil zeggen dat in dat brood vast, voedend kruim in zit, dat er deugd in zit, zoo als het is in brood van tarwebloem p4met korenbloem gemengeld, gemaakt. Men heet dat brood hier gruizen of geruiszen brood.

Dat woord gettig is dunkt mij, eene samentrekking van ‘t woord gehertig (van herten, zie Loquela Pietmaand)[10] dat men anders niet en zou uitspreken als gettig; immers van gehertig, valt de r weg, en ‘t woord wordt gehettig; de h en is bij ons niet gekend, dus geëtig en bij gevolg gettig.

Gevolg daarvan is dat wij ‘t bijvoegelijk naamwoord bezetten van ‘t werkwoord in ‘t Brugsche gebezigd.

In ’t Bijblad van Oestmaand werd er gevraagd wat brood was, dat niet genoeg geerd (geheerd) en is.[11] En heeft dit woord geene betrekking met gehert (geerd)? Het zou er eene verkorting kunnen van zijn. dees gis ik enkel.

Verder nog voor ‘t woord kerstig. (bl. 36)[12]

Bij ons bestaat een spel met de marbers dat men knetsen[13] (zie aan dit woord Schuermans) en ‘t welk bestaat in de knikkels op een te stooten en ze zoo van elkander te verwijderen.

Het woord kretsen[14] (gratter)[15] en van daar kretserken (allumette)[16] L. Schuermans), wordt bij ons gelijk al de werkwoorden van dien aard, uitgesproken krăchen gelijk ch in fransch cracher, of sh in ‘t Engelsch to crash: andere voorb.: smetsen[17] (Schuermans), dretsen[18] (of dressen), pletsen,[19] flets(en)[20] = (pannekoek), knetsen;[21] in al die woorden verandert e in a en ts in ch

Ik hoor soms eene uitdrukking bij ons, maar weet niet juist of zij niet “gefabrikeerd” is geweest door ‘t volk in latere tijden: Krets (uitgesproken Krach) zijn, dat beteekent zat zijn, bedronken zijn. (en dus krank van zinnen)

Het woord krezer, kreyser van Kiliaen[22] bestaat bij ons nog; maar zonder de laatste r; men zegt krêse (fransche ê = fransch braisê) en dat beteekent ruststoorder, lastigaard, een jong die niemand kan in vrede zien en gerust laten, maar die altijd krezt of ontevreden is, of last verkoopt.