22/07/1883, Haarlem, Johan Winkler aan [Guido Gezelle] Winkler, Johan Rik Van Gorp Universiteit Antwerpen Els Depuydt Openbare Bibliotheek Brugge (Guido Gezellearchief) Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie (Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren) Instituut voor de Studie van de Letterkunde in de Lage Landen (ISLN) (Piet Couttenier, Universiteit Antwerpen) Guido Gezellegenootschap Guido Gezellearchief Brugge KANTL/CTB Gent 2023

Teksten en afbeeldingen beschikbaar onder een Creative Commons Naamsvermelding - Niet Commercieel licentie.

België Brugge Guido Gezellearchief 5348 11657 Uw geleerd en welgeschreven be-

1 enkel vel; 1 dubbel vel, 211 mm x 133 mm

papier, wit

papiersoort: 6 zijden beschreven, inkt

volledig

op zijde 1 links in de bovenrand: Aan G. Gezelle (inkt, hand P.A.); op zijde 3 in de linkermarge: Staat in Loquela, 1883-1884, n° 3, bl. 24 (inkt, verticaal, hand P.A.)

 De briefwisseling tussen Guido Gezelle en Johan Winkler. Deel 1: Inleiding en brieven (1881-1883) / door Dries Gevaert. - Gent : onuitgegeven licentieverhandeling, (academiejaar 1983-1984), p.162-165; Fragment door Gezelle gepubliceerd in: Tegenkomsten Brieven Etc.. - Loquela: (Hooimaand 1883) nr.3, p.23-24

De briefwisseling van Guido Gezelle.

De tekst werd diplomatisch getranscribeerd, en aangevuld met een editoriale laag.

De oorspronkelijke tekst werd ongewijzigd getranscribeerd; alleen typografische regeleindes en afbrekingstekens, en niet-betekenisvolle witruimte werden genormaliseerd.

Auteursingrepen in de tekst (toevoegingen, schrappingen), en latere redactie-ingrepen (schrappingen, toevoegingen, taalkundige notities) door de lezer werden overgenomen en expliciet gemarkeerd.

Voor een aantal tekstfenomenen werden naast de oorspronkelijke vorm ook editeursingrepen opgenomen in de transcriptie: oplossingen voor niet-gangbare afkortingen en correcties voor manifeste fouten. Daarnaast bevat de transcriptie editeursingrepen ter verbetering van de leesbaarheid (toevoegingen, reconstructies) of ter motivering van transcriptie-beslissingen (aanduiding van onzekere lezingen, weglating van onleesbare tekst). Alle editeursingrepen worden expliciet gemarkeerd.

Privé-URI's met het brief prefix verwijzen naar andere brieven in de editie. De URI brief:gg.10184 verwijst bijvoorbeeld naar https://edities.kantl.be/gezelle/ed/DALF.db.gg.10184.

Privé-URI's met het record prefix verwijzen naar recordnummers in de catalogus van de Openbare Bibliotheek Brugge. De URI record:1322 verwijst bijvoorbeeld naar https://brugge.bibliotheek.be/detail/?itemid=|library/v/obbrugge/gezelle|1322.

Nederlands brief Winkler, Johan 22/07/1883 Haarlem Gezelle, Guido adressaat gereconstrueerd op basis van toegevoegde notitie
  • brugge Haarlem 22 Juli. 1883 Eerweerde Heer en Vriend! Uw geleerd en welgeschreven betoog aangaande den nederlandschen oorsprong van 't fransche woord "frelater", gaf mij aanleiding om eens in "Hoeuft's woordenboek" na te slaan wat daar wel over dit onderwerp vermeld werd. En zoo doende, kwam mij in de gedachten dat ik, tijdens ik het genoegen had te Kortrijk uw gast te zijn, met U over dit werk gesproken had, en dat Gij mij toen had medegedeeld, dien boek niet te kennen. Met blijdschap herinnerde ik mij dat, wijl het mij nu de gelegenheid verschaft U dien boek te zenden en uit vriendeliker herten aan te bieden. Gij zult mij genoegen doen zoo Gij 't van mij aannemen wilt. Gij speurt ja steeds zoo met iver en scherpzinnigheid de {<=nederl.>[=nederlandsche]} woorden in de {<=fr.>[=friesche]} taal na - wel! mogelik vindt Gij bij Hoeuft nog enkelen, die U onbekend zijn, of kan anderszins zijn werk U dienen bij uwe studiën. Tevens voege 'k hier nog bij drij landkaarten - van Noord-Nederland, van Friesland en van Groningerland -; in d'hoope dat Gij ze wel als een klein geschenk van mij zult willen aanveerden. Ik kom hier toe, wijl ik, ten uwent zijnde, zag dat uwe kaarte van Noord-Nederland verouderd was en onvoldoende. Friesland en Groningerland voeg ik er bij, opdat Gij mij te bet zoudt kunnen verstaan, als ik over de sprake, vooral ook over de plaatsnamen dier gewesten, in mijne geschriften handele, gelijk gewoonlik het geval is. Uw laatste Loquela heb ik weer met genoegen gelezen, als immer. Dank hertelik daar voor. Hoe aardig hebt Ge daarin laten weten, dat ik U te Kortrijk bezocht heb. Het deed mij veel genoegen dat te lezen. Het kortrijker St. Pieter en Paul's liedje is in Zeeland, op het eiland Walcheren ook bekend, onder dezen ingekorten form: "Doeoer komt een man "Wat 'eet i an? "Groen, blau, "Hoezee-e-e-e!" Men zingt het aldaar bij 't gaaischieten van de boeren. Ik heb eens een uitleg er van gelezen, waar bij de vraag naar de verf van de kleeding des aankomenden mans werd geduid als nog afstammende uit den tijd der Hoeksche en Kabeljauwsche twisten in Holland en Zeeland (veertiende en vijftiende eeuw), wijl toen de lieden die d'eene partij aanhingen in 't blau waren gekleed, althans blaue mutsen droegen, terwijl die der andere partij ze in 't groen hadden. - Ik heb nu al een half uur gezocht, maar k'en kan, tot mijn leedwezen, de plaatse niet vinden. - Nu ik zie dat dit liedje ook in Vlaanderen bekend is, schijnt mij dien uitleg nog onaannemeliker. - - "Wijn versnijden - versneden wijn", is ook in geheel {<=Noord-Nederl.>[=Noord-Nederland]} nog in volle gebruik[-"]. - te woorde en te werke. - "Wijnsteken" zeit men niet, wel "biersteken". Een "biersteker" is een bierhandelaar, geen brouwer en ook geen tapper. Toch gaat "tappen en steken" wel samen, "brouwen en steken" niet.- - "Grom" is in geheel Friesland in volle gebruik voor "visch-ingewand." - Vischgrom, fisk-grom. "Grom mij die fisk", zeit de friesche huismoeder tot hare dienstmaagd; dat is: "snijd die visch open, haal het ingewand er uit! - Dit woord luidt ook als gram, (om de wille van 't rijm?) in d'uitdrukkinge "met ham en gram", die in Friesland in dagelik<+sch> gebruik is, en die beteekent, met huid en ingewand. Men eet de spieringen met ham en gram, dat is men bakt die vischjes zóó als ze uit zee komen, ongeschrapt, en ongegromd. "Waarom eet je geen spiering?" - Ik zou je danken! Mij lust geen spijze, die je met ham en gram opeet" - Een stafrijm, in den zelfden zin, en even veel in gebruik, is: "met huid en haar". De kat vreest de muis op, met huid en haar. - Ik herinner mij nog dageliks met groot genoegen d'aangename dagen die ik in West-Vlaanderen, vooral in uw gezelschap en dat van onzen vriend Duclos doorbracht. Nog zoo veel te meer, wijl ik bezig ben met het schrijven van een opstel over zoo veel bizonders dat ik in uw schoone land zag, uit den mond van uw schoonsprekend volk hoorde. Hoe wel ter tale waren die Oostendenaars. 'T was een lust voor mijne ooren! - Het schoone werk van onzen Duclos "Brugge in drij dagen" (ach! al weer fransch!) komt de herinnering ook nog meer opwekken. Hoe belangrijk en merkweerdig, hoe grondgeleerd en degelik is dat werk wederom! Hoe beschamend-iverig is {<=D.>[=Duclos]} toch! althans beschamend voor mij. Tot mijn smert moet ik betugen, dat ik vroeger, voor tien jaren en meer, vlitiger was als ik nu ben. Ik heb aan Dr. Karel de Gheldere kunnen melden wie die Van Deyssel was, die zijne "Landliederen" zoo onheusch en onrechtveerdig bejegende en beoordeelde. Van Deyssel is een schuilname; de jongste zoon van Prof. Alberdingk Thijm te Amsterdam, verduikt zich daarachter. 'T is haast niet te gelooven; niettemin is 't waar. Wel verre dus van een hollandsch-protestantsche Katholiken-vreter te zijn; en een broodschrivere; lijk Rond de Heerd dacht, is het de zoon van een voorvechter der hollandsche Katholiken, van een dichterlik en smaakvol man, tevens van een welgesteld burger, wiens zonen alderminst broodschryvers behoeven te zijn. Zoo ik my niet zeer bedriege, staat deze jonge {<=A.Th.>[=Alberdingk Thijm]} aan 't hoofd van de bij uitstek katholike boekhandel Van Langerhuysen te Amsterdam. - Hoe is 't mogelik? Hier is alles in den besten welstand. Met mijn jongen heb ik, ten zinen voordeele en genoegen, een reiske gedaan naar Keulen en verder langs Rijn en Aar. Dat nam mij veel tijd weg. Eergisteren avond ben ik terug gekomen, en moest terstond weer allerlei bezigheden opvatten, die mij wachtten. Nu {<-[x]><+i>}s de tijd, die ik ge{<-[x]><+n>}omen had, om U dezen brief te schrijven, ook verstreken. Ik moet dus eindigen. Ontvang deze in den besten welstand, met mijne hertelikste groeten. Met trouwen handslag Uw Johan WInkler. text transcription brugge 11657 kantl link
  • volledig 21 ggacond
  • 1 * ssheet 1 * dsheet 211 geheel hi mm 133 geheel wi mm
  • 6 zijden beschreven 24 ggapage
    • 211 mm x 133 mm 1 enkel vel; 1 dubbel vel
  • De briefwisseling tussen Guido Gezelle en Johan Winkler. Deel 1: Inleiding en brieven (1881-1883) / door Dries Gevaert. - Gent : onuitgegeven licentieverhandeling, (academiejaar 1983-1984), p.162-165; Fragment door Gezelle gepubliceerd in: Tegenkomsten Brieven Etc.. - Loquela: (Hooimaand 1883) nr.3, p.23-24 ggaother
    • De briefwisseling tussen Guido Gezelle en Johan Winkler. Deel 1: Inleiding en brieven (1881-1883) / door Dries Gevaert. - Gent : onuitgegeven licentieverhandeling, (academiejaar 1983-1984), p.162-165; Fragment door Gezelle gepubliceerd in: Tegenkomsten Brieven Etc.. - Loquela: (Hooimaand 1883) nr.3, p.23-24
  • /gga_images/GGA_5348_01_01r.jpg Pag. 1 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_5348_01_01v.jpg Pag. 2 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_5348_01_02r.jpg Pag. 3 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_5348_01_02v.jpg Pag. 4 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_5348_01r.jpg Pag. 1 en 4 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_5348_01v.jpg Pag. 2 en 3 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_5348_02r.jpg Pag. 5 /gga_images/thumbnail.JPG /gga_images/GGA_5348_02v.jpg Pag. 6 /gga_images/thumbnail.JPG
  • GGA, Corr. I, 1883 [17,43] ; CGS, 233F ggasignant
  • a::aat.10278:1.2
  • adressaat gereconstrueerd op basis van toegevoegde notitie adressaat gereconstrueerd op basis van toegevoegde notitie 37 ggagen
    • 6/11657
  • brief
  • Guido Gezellearchief
  • 1 dut Johan Winkler aan [Guido Gezelle] Johan Winkler aan [Guido Gezelle] conti 1 dut Uw geleerd en welgeschreven be- Uw geleerd en welgeschreven be- incbr
  • brieven a::aat.10278:1.2
  • Guido Gezellearchief
    • Guido Gezellearchief
  • Johan Winkler handtekening
  • op zijde 1 links in de bovenrand: Aan G. Gezelle (inkt, hand P.A.); op zijde 3 in de linkermarge: Staat in Loquela, 1883-1884, n° 3, bl. 24 (inkt, verticaal, hand P.A.) 30 gganote
  • isad:gga:12
  • 5348 obbruggez
    • 5348
  • inkt * medium inkt papier wit * drager papier, wit
  • gevouwen *
    • papier, wit inkt
  • 22/07/1883 Haarlem
  • a::pg.2633 Winkler, Johan bs a::pg.1291 [Gezelle, Guido] reconstructed be
  • language Nederlands
    • mvass (via Oxygen): update metadata mvass (via Oxygen): update metadata mvass: transformation Word -- DALF
    Haarlem 22 Juli. 1883 Eerweerde Heer en Vriend!

    Uw geleerd en welgeschreven betoog aangaande den nederlandschen oorsprong van 't fransche woord "frelater"

    Wat is frelater. In: Loquela: (Wiedmaand 1883) 2, p.12-15.

    , gaf mij aanleiding om eens in "Hoeuft's woordenboek" na te slaan wat daar wel over dit onderwerp vermeld werd. En zoo doende, kwam mij in de gedachten dat ik, tijdens ik het genoegen had te Kortrijk uw gast te zijn

    In juni 1883 maakte Johan Winkler een rondreis door Vlaanderen en ging o.m. bij Gezelle op bezoek.

    , met U over dit werk gesproken had, en dat Gij mij toen had medegedeeld, dien boek niet te kennen. Met blijdschap herinnerde ik mij dat, wijl het mij nu de gelegenheid verschaft U dien boek te zenden en uit vriendeliker herten aan te bieden. Gij zult mij genoegen doen zoo Gij 't van mij aannemen wilt. Gij speurt ja steeds zoo met iver en scherpzinnigheid de nederl. nederlandsche woorden in de fr. friesche taal na - wel! mogelik vindt Gij bij Hoeuft nog enkelen, die U onbekend zijn, of kan anderszins zijn werk U dienen bij uwe studiën.Tevens voege 'k hier nog bij drij landkaarten - van Noord-Nederland, van Friesland en van Groningerland -; in d'hoope dat Gij ze wel als een klein geschenk van mij zult willen aanveerden. Ik kom hier toe, wijl ik, ten uwent zijnde, zag dat uwe kaarte van Noord-Nederland verouderd was en onvoldoende. Friesland en Groningerland voeg ik er bij, opdat Gij mij te bet zoudt kunnen verstaan, als ik over de sprake, vooral ook over de plaatsnamen dier gewesten, in mijne geschriften handele, gelijk gewoonlik het geval is.

    Uw laatste Loquela heb ik weer met genoegen gelezen, als immer. Dank hertelik daar voor. Hoe aardig hebt Ge daarin laten weten, dat ik U te Kortrijk bezocht heb.

    In het artikel Wat is frelater. In: Loquela: (Wiedmaand 1883) 2, p.12-13: ”Johan Winkler kijkt mij over de schouder terwijl ik dat schrijve en verzekert mij mondelinge dat men in N-Nederland nog zegt en verstaat Wijn verlaten, een schip verlaten = door 't verlaat (nu 't sas) laten.”

    Het deed mij veel genoegen dat te lezen.

    +

    Kruisje en potloodstreep van Gezelle voor de publicatie in Loquela.

    Het kortrijker St. Pieter

    Onder het lemma Sente-Pieters-vier staat in: Loquela: (Wiedmaand 1883) 2, p.10:

    ”Sente Pieteren Sent Janwad’ eet hi ’an?groen en blau! wille me roepen? Ja .......w”.

    en liedje is in Zeeland, op het eiland Walcheren ook bekend, onder dezen ingekorten form:

    Gezelle bewerkte de brief met potlood ter publicatie in Loquela. Hij verwijst er naar deze brief, dat bij een door Winkler gesigneerd exemplaar van Hoeufft stak. Hij publiceert er ook dit gedicht met een fragment van deze brief (van het gedicht tot met ”huid en haar.“) In: Tegenkomsten Brieven Etc. In: Loquela: (Hooimaand 1883) 3, p.23-24.

     "Doeoer komt een man "Wat 'eet i an? "Groen, blau, "Hoezee-e-e-e!" Men zingt het aldaar bij 't gaaischieten van de boeren. Ik heb eens een uitleg er van gelezen, waar bij de vraag naar de verf van de kleeding des aankomenden mans werd geduid als nog afstammende uit den tijd der Hoeksche en Kabeljauwsche twisten in Holland en Zeeland (veertiende en vijftiende eeuw), wijl toen de lieden die d'eene partij aanhingen in 't blau waren gekleed, althans blaue mutsen droegen, terwijl die der andere partij ze in 't groen hadden. - Ik heb nu al een half uur gezocht, maar k'en kan, tot mijn leedwezen, de plaatse niet vinden. - Nu ik zie dat dit liedje ook in Vlaanderen bekend is, schijnt mij dien uitleg nog onaannemeliker. -

    — "Wijn versnijden - versneden wijn", is ook in geheel Noord-Nederl. Noord-Nederland nog in volle gebruik " . - te woorde en te werke. - "Wijnsteken" zeit men niet, wel "biersteken". Een "biersteker" is een bierhandelaar, geen brouwer en ook geen tapper. Toch gaat "tappen en steken" wel samen, "brouwen en steken" niet.-

    — "Grom" is in geheel Friesland in volle gebruik voor "visch-ingewand." - Vischgrom, fisk-grom. "Grom mij die fisk", zeit de friesche huismoeder tot hare dienstmaagd; dat is: "snijd die visch open, haal het ingewand er uit! -

    Dit woord luidt ook als gram, (om de wille van 't rijm?) in d'uitdrukkinge

    (vers) “met ham en gram",

    die in Friesland in dageliksch gebruik is, en die beteekent, met huid en ingewand. Men eet de spieringen met ham en gram, dat is men bakt die vischjes zóó als ze uit zee komen, ongeschrapt, en ongegromd. "Waarom eet je geen spiering?" - Ik zou je danken! Mij lust geen spijze, die je met ham en gram opeet" - Een stafrijm, in den zelfden zin, en even veel in gebruik, is: "met huid en haar". De kat vreest

    Winkler schrijft foutief ”vreest”. Gezelle corrigeert ”vreet” ter publicatie in Loquela.

    de muis op, met huid en haar. -

    Hier volgt een potloodstreep van Gezelle om het einde van het te publiceren brieffragment aan te duiden.

    Ik herinner mij nog dageliks met groot genoegen d'aangename dagen die ik in West-Vlaanderen, vooral in uw gezelschap en dat van onzen vriend Duclos doorbracht. Nog zoo veel te meer, wijl ik bezig ben met het schrijven van een opstel over zoo veel bizonders dat ik in uw schoone land zag, uit den mond van uw schoonsprekend volk hoorde. Hoe wel ter tale waren die Oostendenaars. 'T was een lust voor mijne ooren! -

    Het schoone werk van onzen Duclos "Brugge in drij dagen" (ach! al weer fransch!) komt de herinnering ook nog meer opwekken. Hoe belangrijk en merkweerdig, hoe grondgeleerd en degelik is dat werk wederom! Hoe beschamend-iverig is D. Duclos toch! althans beschamend voor mij. Tot mijn smert moet ik betugen, dat ik vroeger, voor tien jaren en meer, vlitiger was als ik nu ben.

    Ik heb aan Dr. Karel de Gheldere kunnen melden wie die Van Deyssel was, die zijne "Landliederen" zoo onheusch en onrechtveerdig bejegende en beoordeelde.

    Van Deyssel had in De Amsterdammer van 27 mei de Landliederen van De Gheldere een uiterst vervelend boek genoemd. Hierop volgde in Rond den Heerd van 8 juli een artikel onder de titel ’Een Hollandsche recensent’. De auteur ervan zegt dat het maar een arme recensent is die om den brode zoveel regels per week moet afleveren. (D. Gevaert, De briefwisseling tussen Guido Gezelle en Johan Winkler. Licentieverhandeling UGent, Letteren en Wijsbegeerte, 1984, p. 457).

    Van Deyssel is een schuilname; de jongste zoon van Prof. Alberdingk Thijm te Amsterdam, verduikt zich daarachter. 'T is haast niet te gelooven; niettemin is 't waar. Wel verre dus van een hollandsch-protestantsche Katholiken-vreter te zijn; en een broodschrivere; lijk Rond de Heerd dacht, is het de zoon van een voorvechter der hollandsche Katholiken, van een dichterlik en smaakvol man, tevens van een welgesteld burger, wiens zonen alderminst broodschrijvers behoeven te zijn. Zoo ik mij niet zeer bedriege, staat deze jonge A.Th. Alberdingk Thijm aan 't hoofd van de bij uitstek katholike boekhandel Van Langerhuysen te Amsterdam. - Hoe is 't mogelik? Hier is alles in den besten welstand. Met mijn jongen heb ik, ten zinen voordeele en genoegen, een reiske gedaan naar Keulen en verder langs Rijn en Aar. Dat nam mij veel tijd weg. Eergisteren avond ben ik terug gekomen, en moest terstond weer allerlei bezigheden opvatten, die mij wachtten. Nu i s de tijd, die ik ge n omen had, om U dezen brief te schrijven, ook verstreken. Ik moet dus eindigen.

    Ontvang deze in den besten welstand, met mijne hertelikste groeten. Met trouwen handslag Uw Johan WInkler.